برای فعالسازی زیرساخت لیزینگ، اولین گام این است که یک وبسایت و فرآیند مشخص ایجاد شود که کاربران بتوانند به راحتی وارد آن شوند. با توجه به روند موجود، درخواستها برای دریافت خدمات لیزینگ در سالهای آینده افزایش خواهد یافت و شرکتهای لیزینگ مجبور خواهند شد به سمت دیجیتالی شدن پیش بروند
رامیار قنبری، رئیس انجمن شرکتهای پرداخت، در اولین همایش ملی صنعت لیزینگ و تامین مالی که 28 بهمن ماه 1403 در محل باغ موزه بانک مرکزی برگزار شد، در پنل لیزینگ دیجیتال؛ مقدمات و ظرفیت ها گفتگویی با سخنکده متن انجام دادند:
*با توجه به مسئولیتی که بر عهده دارید، اگر بخواهیم مفهوم لیزینگ را برای فعالان این صنعت تعریف کنیم، چه تعریفی ارائه میدهید؟
از منظر صنعت پرداخت به این موضوع نگاه میکنم. بهعنوان مثال، در حوزه بانکداری، پس از دوران کرونا، بسیاری از بانکها فرایند افتتاح حساب را بهصورت آنلاین و غیرحضوری ارائه کردهاند. یعنی اکنون فرد بدون نیاز به مراجعه فیزیکی، میتواند حساب بانکی افتتاح کند. اگر بخواهیم مدل آنلاین را برای صنعت لیزینگ نیز تعریف کنیم، اولین گام، ایجاد بستری برای ثبت اطلاعات فرد متقاضی و انجام فرایند اعتبارسنجی است. باید براساس میزان اعتبار تعیینشده، درخواست فرد تأیید شود و سپس مراحل بعدی مانند توثیق دارایی انجام گیرد. این دارایی میتواند سهام، خودرو، مسکن یا هر دارایی دیگری باشد. امروزه با ورود سوئیچ ستاره، امکان توثیق سهام، بیمه و املاک فراهم شده است. اما مشکل اینجاست که بانک مرکزی هنوز نگاهی به این فرایندها ندارد و قوانین آن، همچنان مبتنی بر روشهای سنتی است.
* لیزینگ الکترونیک تا چه حد در حال اجراست؟
API مشخصی برای این کار وجود ندارد. اگر بخواهیم اعتبارسنجی انجام دهیم، باید اطلاعات کاربر را از طریق سامانههای پرداخت دریافت کنیم. در حال حاضر، اعتبارسنجی ایرانیان دیتای کاربران را جمعآوری میکند، اما چطور این اطلاعات را اعتبارسنجی و تأیید کنیم؟ فرض کنید یک کاربر از چندین نهاد مالی وام گرفته است؛ آیا حاضر است اطلاعات تمام بدهیهای خود را در اختیار بگذارد؟ از سوی دیگر، لیزینگها چقدر حاضرند به این افراد، مثلاً ۵۰۰ میلیون یا یک تا دو میلیارد تومان اعتبار بدهند؟ مسئله دیگر، توانمندی بازپرداخت این افراد است. فضای لیزینگ بسیار بسته و محدود است که یکی از دلایل اصلی آن نگرانی از نکول و عدم پرداخت اقساط توسط مشتریان است.
*لطفاً یک دستهبندی از چالشها ارائه دهید.
یکی از مشکلات این است که بسیاری از مجوزهای لیزینگها تمدید نمیشود. برای مثال، برای تمدید مجوز، بانک مرکزی باید اجازه دهد که بتوانند شمارهگذاری را انجام دهند یا ماشین را در رهن لیزینگ بگذارند. این پروسه خود باعث بروز مشکلاتی میشود. بهطور مثال، ممکن است مجوز شمارهگذاری باطل شود، و از طرفی مجوز لیزینگ هم از بین برود. در این موارد، هیچ مرجعی وجود ندارد که بتواند بهطور مشخص پاسخگو باشد.
از مشکلات اساسی دیگر این است است که ممکن است ضامن بهطور حضوری برای امضا حاضر شود و حتی استعلاماتش هم گرفته شود. موضوع دیگر، امضای دیجیتال است. هنوز امضای دیجیتال در کشور ما جایگاه قانونی و فرآیند مشخصی ندارد. برای مثال، اگر شما امضای دیجیتال را پرینت بگیرید و بر روی کاغذ بیاورید، از نظر قانونی هیچ هویت و ماهیتی ندارد. بانک مرکزی به دنبال کاغذ است و شما باید یک سری فرمها و کاغذها را پر کنید و تحویل دهید. اگر فرایند لیزینگ دیجیتال را بیاورید و امضای دیجیتال را پرینت بگیرید، به پرونده شما هیچ اعتباری نمیدهد. بنابراین از نظر قانونی نمیتوانید از آن شکایت کنید. این مسائل و چالشها دست به دست هم داده و باعث شده که دوستان احتیاط بیشتری به خرج دهند و بهسوی دیجیتال شدن صنعت لیزینگ حرکت کنند.
در سه سال اخیر، شاید بیش از ۲۰ تا ۲۵ مجوز جدید صادر شده است. اما مسئله این است که مجوز به چه معناست؟ برای دریافت مجوز، باید حداقل سرمایه ثبتی ۱۰ میلیارد تومانی داشته باشید. به عنوان مثال، من اگر یک لیزینگ تأسیس کردهام، هدفم از دریافت مجوز چیست؟ برخی از گروههای خدماتی که در این نمایشگاه دعوت شده بودند، بیشتر متعلق به هلدینگهایی بودند که فعالیتهایی چون صرافی، کارگزاری، و سبدگردانی داشتند. این افراد در نظر داشتند که یک مجوز لیزینگ هم بگیرند، تا از طریق آن شرکت خود را در بورس عرضه کنند و به این ترتیب از ۱۰ میلیارد تومان سرمایه اولیه به ۱۰۰ میلیارد تومان برسند و در آینده درآمدزایی مناسبی داشته باشند.
نکته اساسی این است که لیزینگهای دارای مجوز ۱۰ میلیاردی، برای راهاندازی یک پلتفرم آنلاین، که بر اساس ایپیآی (API) کار کند و فرآیندهایی مانند اعتبارسنجی و توثیق را انجام دهد، به هزینههایی بالای چند میلیارد نیاز دارند. این هزینهها برای بسیاری از لیزینگها قابل پرداخت نیست. همچنین، نرخ سود لیزینگها موضوع دیگری است که باید به آن توجه شود. به نظر میرسد که لیزینگها بهطور رسمی تحت نظارت بانک مرکزی و با نرخ سود ۲۳ درصدی فعالیت میکنند، اما در واقع، وقتی وارد یک لیزینگ میشوید، باید کارمزد پرداخت کنید. به طور کلی، نرخ سود پول لیزینگها بین ۴۶ تا ۵۰ درصد است. این نرخ بالا به دلیل تورم زیاد، باعث ایجاد زیان برای شرکتها میشود، زیرا هزینههای آنها بالاتر از درآمدشان است.
* چه پیشنهادی در نقشه راه دارید؟
از جنبه لیزینگ، دوستان به خوبی نکات لازم را مطرح کردند، اما از منظر رگولاتور باید توجه داشت که برای ایجاد تحول، نیاز به تغییراتی در قوانین و مقررات داریم. با دیجیتال شدن بازار، لازم است که رگولاتور هم از حالت سنتی به سمت دیجیتال حرکت کند. به نظرم همایشها تاثیر چندانی روی فرآیندها ندارند. در واقع، مشکل اصلی در کشور ما این است که با توجه به تورم، مردم فقیرتر میشوند. این مسأله باعث خواهد شد که در سال آینده تقاضا برای لیزینگها افزایش یابد، همانطور که در حال حاضر بازار لنتک به شدت فعالتر شده است. به عنوان مثال، من به عنوان یک کاربر، به راحتی با چند کلیک وام دریافت میکنم و اعتبار سنجی هم به طور آنلاین انجام میشود. بنابراین، رگولاتور باید قوانین خود را به روز کرده و مطابق با شرایط جدید، تغییرات لازم را اعمال کند؛ در غیر این صورت، چارهای جز این نداریم.
* برای تحقق این باید، پیشنهاد شما چیست؟
برای فعالسازی زیرساخت لیزینگ، اولین گام این است که یک وبسایت و فرآیند مشخص ایجاد شود که کاربران بتوانند به راحتی وارد آن شوند. به نظر من، با توجه به روند موجود، درخواستها برای دریافت خدمات لیزینگ در سالهای آینده افزایش خواهد یافت و شرکتهای لیزینگ مجبور خواهند شد به سمت دیجیتالی شدن پیش بروند. در حال حاضر، برخی از لیزینگها که با آنها در ارتباط هستیم، در حال حرکت به سمت دیجیتالی شدن هستند، اما همانطور که اشاره کردید، هیچ شرکتی هنوز نتوانسته زیرساختهای مورد نیاز را فراهم کند. ممکن است حتی خودشان هم دقیقاً ندانند که چه اقداماتی باید انجام دهند. این موضوع زمانبر است، اما به احتمال زیاد در آیندهای نهچندان دور این اتفاق خواهد افتاد این موضوع مشابه سازمان بورس است. شما باید برخی از المانها را برای دریافت مجوز فراهم کنید. افراد در صنعت بین خودشان در حال گردش هستند. در صنعت پرداخت، افراد در تلاشند تا چیزهای جدیدی به بازار معرفی کنند.
نظر شما چیست؟