در سالهای اخیر، صنعت لیزینگ به عنوان یکی از ابزارهای مؤثر در توسعه بازارهای مالی و تسهیل خرید اقساطی کالاها و خدمات، نقش پررنگتری در اقتصاد کشورها ایفا کرده است.
در سالهای اخیر، صنعت لیزینگ به عنوان یکی از ابزارهای مؤثر در توسعه بازارهای مالی و تسهیل خرید اقساطی کالاها و خدمات، نقش پررنگتری در اقتصاد کشورها ایفا کرده است. با این حال، شرکتهای لیزینگ در ایران با چالشهای جدی در زمینه تأمین مالی مواجهاند؛ چالشهایی که نهتنها رشد این صنعت را کند کردهاند، بلکه توان رقابت آن را نیز به شدت تحت تأثیر قرار دادهاند.
به گزارش پایگاه خبری صنعت لیزینگ، در این محتوا ضمن بررسی مهمترین مشکلات تأمین مالی شرکتهای لیزینگ، به راهکارهای پیشنهادی برای عبور از این موانع نیز میپردازیم؛راهکارهایی که میتوانند مسیر پویاتری برای توسعه این صنعت فراهم آورند.
لیزینگ چیست؟
لیزینگ نوعی قرارداد میان مالک تجهیزات (موجر) و استفاده کننده از آنها (مستأجر) است که طی آن، تجهیزات مورد نظر برای مدت معین و با شرایط مشخص، در ازای پرداخت دورهای مبلغی مشخص (مالالاجاره) در اختیار مستأجر قرار میگیرد. این قرارداد به صورت مکتوب تنظیم شده و شامل بخشهایی مانند مدت زمان قرارداد، مبلغ و زمانبندی پرداخت اقساط، ویژگیهای تجهیزات، و شرایط خاتمه قرارداد است.
امروزه لیزینگ به عنوان یکی از راهکارهای مؤثر در رفع مشکلات مالی موسسات و شرکتها در سراسر جهان شناخته میشود. رشد تقاضا برای خدمات لیزینگ، به شکل گیری صنعتی منجر شده که درآمد سالانه آن از ۵۰۰ میلیارد دلار فراتر رفته است. این صنعت در بسیاری از اقتصادهای پیشرفته، نقشی کلیدی در تأمین مالی ایفا میکند و در برخی کشورها، بیش از ۴۰ درصد ساختار سرمایه را به خود اختصاص داده است.
انواع لیزینگ
لیزینگ به عنوان یک ابزار تأمین مالی، انواع مختلفی دارد که هر کدام متناسب با نیازها و شرایط اقتصادی خاصی طراحی شدهاند. در ادامه، مهمترین انواع لیزینگ معرفی میشوند:
- لیزینگ عملیاتی: این نوع از لیزینگ، یکی از سادهترین و قدیمیترین روشهای اجاره تجهیزات محسوب میشود. در لیزینگ عملیاتی، متقاضی تنها به قصد بهره برداری و استفاده موقت از کالا، آن را برای دورهای کوتاه یا میان مدت اجاره میکند. در پایان مدت قرارداد، تجهیزات به مالک اصلی (موجر) بازگردانده میشود، بدون آنکه انتقال مالکیت صورت گیرد.
- لیزینگ مالی: لیزینگ مالی از پیشرفتهترین شیوههای تأمین مالی از طریق اجاره به شمار میرود که در این صنعت مهمترین موضوع مشکلات تأمین مالی شرکتهای لیزینگ است که به همین مورد وابسته است. در این روش، مستأجر (متقاضی) عملاً تمامی مراحل از انتخاب و بازرسی تا بیمه و نگهداری تجهیزات را بهعنوان نماینده موجر انجام میدهد. مالکیت قانونی کالا در اختیار موجر و مالکیت اقتصادی آن در اختیار مستأجر است. لیزینگ مالی شامل انواع مختلفی است، از جمله:
- لیزینگ کمکفروش: در این شیوه، شرکت تولیدکننده با شرکت لیزینگ توافق میکند تا تولیدات خود را به شرکت لیزینگ واگذار کند و شرکت لیزینگ این کالاها را از طریق قراردادهای اجاره اعتباری به مشتریان ارائه دهد. این روش معمولاً در صنایع خودروسازی و تولیدی کاربرد دارد.
- لیزینگ اهرمی (اجاره اعتباری سه جانبه): برای کالاهای سرمایهای با ارزش بالا نظیر کشتی، هواپیما، ماهواره یا تجهیزات صنعتی بزرگ استفاده میشود. در این مدل، شرکت لیزینگ با استفاده از تسهیلات مالی بانکها یا مؤسسات اعتباری بینالمللی، تجهیزات را تهیه کرده و به مشتریان اجاره میدهد.
لیزینگ خرید و اجاره مجدد: در این روش، متقاضی برای تأمین نقدینگی، داراییهایی مانند ماشینآلات، ساختمان یا تجهیزات را به شرکت لیزینگ میفروشد و سپس همان دارایی را از طریق قرارداد اجاره اعتباری مجدداً در اختیار میگیرد. به این ترتیب، ضمن دستیابی به نقدینگی، امکان ادامه استفاده از تجهیزات نیز فراهم میشود. این روش مشابه وامهای رهنی، مشارکت مدنی یا فروش اقساطی در نظام بانکی است که معمولاً میان بانکها و مالکان زمین یا تولیدکنندگان برقرار میشود.
موانع و مشکلات رشد صنعت لیزینگ
در سالهای اخیر، تحولات و نوسانات گسترده اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و بهداشتی در سطح کلان کشور، لزوم کنترل و مدیریت مؤثر بازارها و نهادهای پولی و بانکی توسط بانک مرکزی را بیش از پیش نمایان کرده است. در این میان، کاهش مشارکت فعال نهادهای صنفی و بازیگران صنعت لیزینگ در مطالبهگری از نهاد ناظر و مشکلات تأمین مالی شرکتهای لیزینگ نیز از عوامل مهم در عقب ماندگی یا کندی روند توسعه این صنعت به شمار میرود.
انجمن ملی لیزینگ طی سالهای ۱۳۹۶ و ۱۳۹۷، گامهای مؤثری در جهت توسعه این صنعت برداشت؛ از جمله تدوین و پیشنهاد قوانین، مقررات و ابزارهای اختصاصی با الهام از تجربیات کشورهای نظیر ترکیه و صربستان. با این حال، بهدلیل توقف یا کندی پیگیری این اقدامات، نهاد ناظر نیز نتوانست شرایط و تسهیلات استاندارد و مناسب را برای رشد این صنعت فراهم آورد؛ در نتیجه، صنعت لیزینگ همچنان با چالشهای متعدد روبهرو است.
در حوزه تأمین منابع مالی نیز محدودیتهای زیادی وجود دارد. شرکتهای لیزینگ، برخلاف شبکه بانکی، از انجام عملیات بانکی و جذب منابع مردمی منع شدهاند و ناگزیر به دریافت تسهیلات از بانکها یا انتشار اوراق مشارکت هستند.
این در حالی است که هزینه تأمین منابع مالی برای لیزینگها معمولاً بالاتر از نرخ سود مجاز قراردادهای اجاره است. بهعنوان مثال، نرخ سود تسهیلات بانکی ۲۳ درصد است و حداکثر نرخ مجاز برای لیزینگ ۲۶ درصد (با اختلاف سه درصد) در نظر گرفته شده؛ اما نرخ واقعی تأمین منابع، به ویژه در انتشار اوراق یا تسهیلات بانکی، گاهی از این مقدار نیز فراتر میرود. نبود تمهیدات مقرراتی برای جبران این تفاوت، آینده فعالیت شرکتهای لیزینگ را با ریسک جدی مواجه میکند.
از سوی دیگر، فرآیند طولانی صدور مجوز برای شرکتهای لیزینگ، همراه با اعتبار محدود یک ساله و عدم امکان آغاز فعالیت پیش از دریافت مجوز، از دیگر موانع جدی توسعه است. ضروری است بانک مرکزی بازنگری در این فرآیند را در دستور کار قرار دهد و اعتبار مجوزها را دستکم به ۳ تا ۵ سال افزایش دهد.
علاوه بر این، شرایط نامساعد محیط کسب و کار، نوسانات شدید قیمتی، چندنرخی بودن کالاها، وجود بازارهای غیررسمی و تأثیرپذیری شدید بازار از رویدادهای سیاسی و اجتماعی و مشکلات تأمین مالی شرکتهای لیزینگ، همگی از عواملی هستند که مانع رشد پایدار صنعت لیزینگ در کشور میشوند.
مشکلات تأمین مالی شرکتهای لیزینگ و رفع آنها
صنعت لیزینگ به عنوان یکی از ابزارهای مهم تأمین مالی، نقشی کلیدی در توسعه اقتصادی ایفا میکند، اما بدون پشتیبانی موثر از بازارهای مالی داخلی و بینالمللی، دستیابی به رشد پایدار در این صنعت دشوار خواهد بود.
یک تحلیلگر بازارهای مالی در این زمینه اظهار داشت: یکی از چالشهای اصلی صنعت لیزینگ در ایران، محدودیت منابع مالی است. شرکتهای لیزینگ عمدتاً به سرمایه سهامداران یا تسهیلات بانکی وابستهاند، در حالی که در سطح جهانی ابزارهای متنوعتری مانند انتشار اوراق بدهی، تأمین مالی جمعی و بهرهگیری از ظرفیتهای بازار سرمایه نقش محوری دارند.
وی تأکید کرد: بازار سرمایه ایران پتانسیل بالایی برای تأمین مالی این شرکتها دارد. اگر شرکتهای لیزینگ بتوانند ابزارهایی نظیر اوراق اجاره یا اوراق مشارکت را طراحی و بهکارگیرند، خواهند توانست منابع مالی مورد نیاز خود را جذب کرده و دامنه خدمات خود را گسترش دهند.
این کارشناس با اشاره به تجارب بینالمللی گفت: در کشورهای توسعه یافته، شرکتهای لیزینگ از مدلهایی همچون لیزینگ اهرمی و لیزینگ سندیکایی برای تأمین مالی پروژههای بزرگ و کاهش ریسک سرمایه گذاری استفاده میکنند؛ اما متأسفانه در ایران زیرساختهای لازم برای اجرای این مدلهای نوآورانه هنوز فراهم نشده است.
وی همچنین نبود سازوکارهای مناسب برای جذب سرمایه گذاری خارجی را یکی دیگر از موانع توسعه این صنعت دانست و افزود: اگرچه بسیاری از سرمایه گذاران بینالمللی علاقهمند به ورود به بازار لیزینگ ایران هستند، اما موانع اقتصادی موجود مانع از حضور مؤثر آنان میشود.
برای شکوفایی صنعت لیزینگ، باید به طور همزمان از ظرفیتهای بازار مالی داخلی و بینالمللی بهره برد. ایجاد چارچوبهای قانونی مناسب برای جذب سرمایه، کاهش موانع مالیاتی و حمایت از نوآوریهای مالی و بررسی مشکلات تأمین مالی شرکتهای لیزینگ میتواند مسیر رشد این صنعت را هموار کند. به گفته او، بازارهای مالی میتوانند بهعنوان موتور محرکه صنعت لیزینگ عمل کنند و استفاده هوشمندانه از این ظرفیتها، نه تنها باعث تقویت شرکتهای لیزینگ میشود، بلکه به رشد تولید داخلی و ایجاد اشتغال نیز کمک خواهد کرد.
حرف آخر
با توجه به نقش مهم صنعت لیزینگ در تسهیل فرآیند تأمین مالی و توسعه اقتصادی، رفع مشکلات مربوط به تأمین مالی شرکتهای لیزینگ باید به عنوان یک اولویت اساسی در دستور کار سیاست گذاران اقتصادی و نهادهای ناظر قرار گیرد. محدودیت در دسترسی به منابع مالی، ساختار ناکارآمد مجوزدهی، نبود تنوع ابزارهای مالی و فقدان بسترهای قانونی برای جذب سرمایه داخلی و خارجی از مهمترین چالشهای این صنعت هستند.
استفاده از ظرفیتهای بازار سرمایه، توسعه ابزارهای مالی نوین، اصلاح مقررات، کاهش ریسکهای قانونی و اقتصادی و حمایت از نوآوریهای مالی میتواند زمینهساز رشد پایدار صنعت لیزینگ و نقش آفرینی بیشتر آن در تقویت تولید و اشتغال کشور باشد.
نظر شما چیست؟